spor psikolojisinin temel konulari

spor psikolojisinin temel konulari

  • ÖĞRENME

   Öğrenme insan hayatında devamlı var olan iç ve dış, zihin yapısı gibi faktörlerin etkisinde gelişen, değişim gösteren bir süreçtir. Bu süreç spor hayatında da etkin devam eder ve psikolojide öğrenme modelleri üzerine çeşitli yaklaşım ve kavramlar mevcuttur.

 

  • MOTİVASYON

    Organizmayı bir amaca yönelik davranışa iten iç güce motivasyon denir. Kişiyi başarıya götüren bir dürtüdür, içsel ve dışsal olarak ikiye ayrılır.

   Psikolojide motivasyon teknik ve stratejileri üzerine birçok yöntem ve çalışma bulunmaktadır.

  • UYARILMIŞLIK

Maksimum performansı ortaya koymada gerekli uyarılma seviyelerini kontrol edebilme çok önemlidir, eğer bir sporcu fazla uyarılmışsa odaklarını yitirip kötü bir performans ortaya koyabilir, bu mağazaya girdiğimizde satıcının fazla üstümüze gelip bir şey almadan çıkmamıza sebep olmasına benzer. Diğer yandan eğer odaklarımız yeterince uyarılmamışsa enerji seviyemiz ve konsantrasyonumuz düşük olacak, vücut daha az duyarlı olacak ve iyi bir performans ortaya koyamayacağız.

     Uyarılma fiziksel-zihinsel ve duygusal olur.

Uyarılma ideal seviyedeyken başarı kaçınılmaz olur. Aşırı olursa fazla gerilim sebebiyle problemlere ve ideal olan saniyelik kararlar verememeye sebep olur.

  • ÖZGÜVEN

     Sporda özgüvende uyarılma gibidir en ideal hali orta seviyede olduğu zamandır, aşırı özgüven sporcuya hata yaptırır.

    Özgüven ve Uyarılmışlık seviyesinin başarıyla orantısını gösteren grafik aşağıda olduğu gibidir. İdeal seviye ‘orta derece’ dir.

  • KONSANTRASYON

     Konsantrasyon kabiliyeti sportif başarı için kilit beceridir.bu beceri sporcunun en önemli olana odaklanmasına, odağını uzun süre korumasına ve iyi stratejik kararlar almasına izin verir.

      Dikkat ve konsantrasyon becerisinin geliştirilmesi için çeşitli metot ve teknikler bulunmaktadır.

  • HEDEF BELİRLEME

    Doğru ve gerçekçi hedef belirleme başarı için vazgeçilmez bir unsurdur. Hedef belirlemede psikolojik faktörlerin önemini kavramamız açısından NEDEN SPOR PSİKOLOGU adlı bölümdeki ki ‘’ hedefi Rus Federasyonu boks şampiyonasına katılmak olan’’ boksörün tecrübesini okuyabiliriz.

  • DUYGULAR

  Duyguların başarı üzerine önemli etkisi bulunmaktadır. Duygu düzenlemesi için birçok psikolojik teknik vardır.

  • İMGELEME – MENTAL PRATİK

   İmgeleme-görselleştirme ya da mental pratik ’in sporcunun hedefe yönelme, motivasyonu ve başarısı üzerinde ciddi olumlu etkisi vardır.  İmgelemenin bir üst versiyonu ve çok daha etkili olanı hipnozla yapılanıdır. Kişi kendi başına imgeleme yapabilir ve etkisi olur örneğin Rus atlet Yelena ISINBAYEVA müsabakalardan önce devamlı bu yöntemi uyguladığını belirtmiştir. Evet, etkisi olur ama bu durumda bilincimiz aktif olduğundan geçmişten getirdiğimiz tecrübe ve algımız bazen etkisini azaltabilir, hipnozla yapıldığında ise bu geçmiş tecrübe ve olumsuz yaklaşımlar rahat kırılır. Bundan dolayı bu durum hipnozla yapılınca çok daha etkili olur. Kısaca şöyle bir örnek verirsek; hipnozda değilken şuan elinizin yandığını düşünün dersem kısmi bir etki bırakabilir ama siz hipnozdayken bunu söylersem vücudunuz gerçekten eliniz yanmış gibi bir reaksiyon verebilir ve hipnozdan çıktıktan sonra da eliniz acımaya devam edebilir.Unutmamak gerekir ki laboratuvar araştırmaları düşünce – zihin gücünün imkânlarını ispatlamıştır. Avustralyalı psikolog Alan Richardson şöyle bir çalışma yaptı, üç ayrı basketbolcu grubuna farklı görevler verdi 1. grup hiçbir çalışma yapmadan müsabakalara katılacak, 2. grup günlük 20’şer dakika antrenman yapacak ve 3. grup ise günlük 20 dakika antrenman yaptığını zihninde canlandıracaktı. Yapılan müsabakada 3. grup, 2. grupta günlük 20 dakika antrenman yapmış olan basketbolcularla aynı sonucu alıyor.Bununla ilgili bilimsel deneyleri ve araştırmaları SPORDA HiPNOZ adlı bölümde okuyabiliriz.

 

  • KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ

       Sporda başarılı olmak için sadece fiziksel özellikler ve çalışmalar yetmiyor aynı zamanda sporcunun sahip olduğu psikolojik yapı, kişilik, zihin yapısı da önemli rol oynamaktadır. Bunun için psikolog sporculara belirli testler uygular sahip olduğu yapıyı ve zayıf- güçlü yönlerini belirler. Örneğin sporcu kolektif yapılan bir spor dalıyla uğraşıyorsa futbol, voleybol gibi bu kişinin grup içinde kişilik yapısına göre hangi pozisyonda oynamasının daha uygun olduğunu belirleyip hem sporcunun daha iyi performans sergilemesini hem de grubun daha başarılı olmasını sağlayabilir.

   Her sporun kendine has psikotipi vardır burada kişilik yapısı, sinir sistemi, dayanma gücü belirleyicidir. Örneğin kendi iç duygularına bağlı olarak klorikler uzun süre koşamaz ya da sabırsız insanlar devamlılık gerektiren sporlarda fazla ileri gidemez enerjilerini çabuk tüketirler bu da başarısızlık olarak kendilerine geri döner. İşte bu tür durumların yaşanmaması için psikolog sporcuya belirli testler uygular ve onun yapısına uygun spor dalı, pozisyon ya da güçlü- zayıf taraflarını görmesini sağlayıp, sporcunun kendini başarı odaklı daha üst seviyeye çıkarabilmesine yardımcı olur.